پروژه آیندهپژوهی مجلات همشهری با هدف تهیه نقشهراه گروه مجلات متکی بر سناریوهای آینده مطبوعات فرهنگی کشور، مدت حدود 8 ماه به طول انجامید که نهایتاً با بهرهگیری از منابع کتابخانهای وسیعی از حوزههای رسانه فرهنگی و آیندهپژوهی، دانش خبرگان داخلی و بیرونی گروه مجلات و کاربست و توسعه روشهای آیندهپژوهی به سرانجام رسیده است. در این پروژه که از تکنیکها و ابزارهای متنوعی نظیر مصاحبه، پرسشنامه، مطالعات مروری و کتابخانهای، رویکردهای برنامهریزی استراتژیک مانند سوآت، پویش محیطی با رویکرد استیپ وی ال، تحلیل اثر متقابل بهصورت لایهای، سناریونویسی، رهنگاشت، گروه متمرکز و پنل خبرگی استفاده شده است، تلاشهای زیادی در جهت نتایج کاربردی برای بهرهبردار محترم صورت پذیرفته است. از همین رو نظریههای خبرگان گروه و همچنین ناظر محترم طرح، باعث شد تا اصلاحات متعددی به منظور بهبود نتایج حاصل گردد.
گزارش نهایی پیشرو با تکیه بر تلخیص نتایج و انعکاس روش اصلی پژوهش در 6 بخش اصلی آماده شده است. فصول اول و دوم چگونگی شناسایی و پالایش عوامل کلیدی مؤثر بر آینده گروه مجلات همشهری را با یک رویکرد کلنگر مشخص کرده است. در فصل سوم ارزش آفرینی ایجاد شده از محل تحلیلهای خبرگی مورد تأکید قرار گرفته شده است چرا که بخش عمدهای از طرح به دلیل خصوصیات ذاتی موضوع، به صورت خبرهمحور و با استفاده حداکثری از نظرات کارشناسی طراحی و توسعه یافته است. فصل چهارم نیز به هدف اصلی پژوهش اختصاص یافته و فعالیتهای تحقیقاتی برای تدوین سناریوهای محیطی و مرجع فضای مطبوعات فرهنگی توضیح داده شده است. در این میان موقعیت راهبردی گروه مجلات در هر یک از سناریوها (4 سناریوی مرجع همراه با یک سناریوی استقلال گروه مجلات از سازمان شهرداری) توضیح داده شده است و عدم قطعیتهای بحرانی در آینده با دو متغیر “میزان یکپارچگی مدیریت فرهنگی کشور“ و “الگوهای سیاسی-مذهبیِ غالب در بدنه مدیریتی شهرداری“ ارتباط یافته است. در فصل انتهایی نیز، کاربرد آیندهپژوهی حوزه مطبوعات فرهنگی تکمیل شده است و به کمک نقشهراه سناریومحور، توصیههای راهبردی برای جهتگیری آیندهنگرانه (در افق 10 ساله گروه) بیان شده است. همچنین شدت پابرجایی یا سازگاری راهبردها و گامهای تحول گروه مجلات همشهری در فضاهای آینده، مورد ارزیابی قرار گرفته و راهبردهای مطلوب و برنامههای تکمیلی آنان در این فصل شناسایی و تبیین گشتهاند. در خاتمه گزارش نیز، مستندات مروری در خصوص تغییرات احتمالی نشریات در عصر فناوریهای نوین به دلیل اهمیت و ضرورت آن برای گروه مجلات آورده شده است و خروجیهای آن به عنوان نتایج مطالعات روند، ضمیمه شده است. بنیاد توسعه فردا امیدوار است تا نتایج کاربردی این طرح بتواند گام مؤثری در جهت توسعه آیندهاندیشانه گروه مجلات همشهری به حساب آید (انشاالله).
مقدمه
پروژه آیندهپژوهی گروه مجلات همشهری با هدف اصلی « تدوین سناریوهای پیش روی گروه مجلات در افق 10 ساله» و هدف فرعی «تعیین نقشه راه گروه مجلات همشهری مبتنی بر چشمانداز مطلوب» و «ایجاد بستری جهت تدوین راهبردهای پابرجا» آغاز شده است. مطابق طرح نامه ارائه شده، در فرایند انجام این پژوهش تلاش بر این است که به سؤالات زیر پاسخ داده شود:
- گروه مجلات همشهری برای توسعه خود، با چه تصاویری در افق ده ساله مواجه است؟
- نقشه راه گروه مجلات همشهری مبتنی بر چشمانداز مطلوب، چیست؟
بدین منظور فرایند انجام پژوهش در 6 فاز به قرار زیر پیشبینی شده است:
- شناسایی محیط رسانه (اعم از مخاطب، پیام، ابزار، فرم، تولیدکننده پیام) و روندهای حاکم بر آن با تمرکز بر نقش فناوری و بررسی وضع موجود گروه مجلات و آسیب شناسی
- گردآوری عوامل کلیدی مؤثر بر توسعه پایای گروه مجلات همشهری بر اساس مطالعات کتابخانهای و مصاحبههای نیمه ساختاریافته عمیق با صاحبنظران
- تحلیل خبرهمحور عوامل کلیدی و تعیین عدم قطعیتها
- سناریونگاری (تصاویر محتمل پیشروی گروه مجلات همشهری در افق 10 ساله)
- تدوین نقشه راه آینده گروه مجلات
- گزارشدهی و ارائه نتایج
با توجه به اینکه پروژه حاضر در ارتباط با آینده گروه مجلات همشهری میباشد و در فرایند اجرای آن از مفاهیم و برخی روشهای آیندهپژوهی بهره گرفتهایم، در فصل اول گزارش، اشارهای گذرا به مبانی، مفاهیم و روشهای آیندهپژوهی خواهیم داشت و چارچوب مفهومی انجام پروژه را تشریح میکنیم. در ادامه، به ارائه خروجیهای فاز اول پرداخته میشود. در این فاز و فاز بعدی آن، در پی شناخت روندهای محیطی، اعم از تحلیل و بررسی روندهای جهانی، انجام مطالعات تطبیقی، تحلیل وضع موجود گروه به همراه شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر گروه مجلات همشهری مبتنی بر مطالعات کتابخانهای (کتب و نشریات علمی و گزارشهای جهانی) و مصاحبه با خبرگان و صاحبنظران بودهایم که بخشی از آنان در فصل دوم عرضه خواهد شد.
با شرح چارچوب مفهومی کلی طرح و گامهای اصلی آن، روند طی شده توسط گروه مجلات همشهری، افق مطلوب و برنامههای راهبردی گروه مورد بررسی قرار گرفته و با تحلیل پنج نیروی پورتر موقعیت رقابتی گروه تبیین شده است. سپس با توجه به تحلیل عوامل محیط رسانه شامل، مخاطبان، پیام (محتوا)، ابزار، فرم و تولیدکنندگان (ابعاد مالی و منابع انسانی سازمان)، محیط رسانه و کلان روندهای حاکم بر آن استخراج شده و در نهایت، عوامل مؤثر بر آینده گروه مجلات همشهری تشریح شده است. لازم بذکر است که بررسی وضعیت داخلی گروه مجلات و شناخت محیط رقابتی آن بهمنظور شناخت هرچه کاملتر از این سازمان صورت میپذیرد و از نتایج آن در مراحل بعدی در جهت تدوین نقشه راه استفاده خواهد شد. در ادامه با هدف گذراندن سیر منطقی گزارش، اطلاعات اجمالی پیرامون مبانی علمیِ طرح مرور خواهد شد و در بخشهای بعدی آن، نتایج مطالعات شناختی سازمان مطابق با فاز اول پروپوزال ارائه میشود. مبانی علمی از آن حیث گردآوری و ارائه میشود تا برای خوانندگان به تناسب موضوع، چارجوب مفهومی کار، روشن باشد.
افراد کلیدی پروژه:
فاطمه سادات رحمتی
دکتری سیاست علم، فناوری و نوآوری
تخصص: سیاستگذاری و آیندهنگری راهبردی
سعید اصغری
کارشناسارشد آیندهپژوهی
تخصص: سیاستگذاری و آیندهپژوهی
احمد برومند
دکتری آیندهپژوهی
تخصص: آیندهپژوهی و سیاستگذاری
نیلوفر رادنژاد
کارشناسارشد آیندهپژوهی
تخصص: آیندهپژوهی و برنامهریزی شهری
مریم یزدانفر
کارشناسارشد مدیریت سیستمهای اطلاعات
تخصص: مدیریت شهری و مدیریت دانش
